Een gedachtenexperiment

Waarom is dit relevant?
De vraag stellen is hem beantwoorden, ja ja, ik weet het. Nou, komt ie: de wereld verandert sneller dan wij kunnen bijbenen en bij-denken. Niet alleen hoe we werken, leren, denken, leven, maar ook hoe we onze nabije en verdere toekomstplannen maken. Waar de wereld voorheen ‘gewoon chaotisch’ was, lijkt acute crisis en dus in zekere zin chaos in elke uithoek van de wereld te floreren.
Aanleiding voldoende duidelijk, lijkt me. Maar dan: focus. Want ik kan in theorie uren en uren denken en schrijven over hoe onze wereld en wij erin, continu veranderen. Dat ga ik niet doen. Ik focus in dit stuk op mogelijke beroepen van de toekomst, en waarom die relevant zijn. Vanaf daar zien we wel waar de gedachtestroom me brengt. Vaar je mee?

De schrijver

De directe aanleiding voor dit stuk was een gedachte die ik had over schrijven. Wie kunnen er straks nog schrijven, écht schrijven? Wordt het iets uit de Oudheid? Of wordt het een soort Verheven Kunst? Vernieuwing begint vaak nadat één of andere kunstenaar iets verzint. Wat valt er nog te verzinnen? Nou, een heleboel, dunkt me.
Ik zie een markt ontstaan (jazeker, ik denk niet dat we voorlopig al van het kapitalisme en de ‘vrije’ markt verlost zijn… Nee, Marlie, focus.) waarin een splitsing ontstaat tussen de mixers en de puristen (kom ik zo op) en een schaduwmarkt, zoals – BETRAPT! Zojuist heb ik aan Claude gevraagd wat een goed voorbeeld was. Dat zag er zo uit:

Waarom deed ik dit? Ik wilde een schitterende Homerische vergelijking maken, en ik was ongeduldig. Ik wilde door met mijn verhaal. We kunnen concluderen dat ik absoluut geen purist ben. Ik ben een mixer die de meest uiteenlopende ingrediënten tot een heelijk, smeuïg geheel klopt. De purist zou dit nooit gedaan hebben. Hij zou niet alleen alles zelf schrijven (zoals ik nu uitdrukkelijk WEL doe) maar zou zijn creatieve geest aan het werk zetten om een passend voorbeeld te bedenken. Daarvoor ontbreekt het mij aan energie en de wil, want ik vind het een fantastisch iets dat dit kan. Ik had ook een vriendin kunnen bellen. Dat had ongetwijfeld een interessant gesprek opgeleverd, maar ik wilde gewoon door, op mijn tempo.

Schaduwmarkten

Even terug naar mijn verhaal, een schaduwmarkt dus, zoals…. toen Gutenberg de drukpers uitvond, mensen wilden leren lezen en dus opleidingsinstituten maar bijvoorbeeld ook opticiens als paddenstoelen uit grond schoten (dank je Claude voor de inspiratie) Dat is de facilitator-markt: in onze tijd duidelijk te zien aan de vele app-ontwikkelaars en digitale abonnementen die we tegenwoordig kunnen afsluiten.
Zo’n markt zal ook ontstaan parallel aan die van de scholing voor studenten, maar nu de andere kant op. Academies en advocatenkantoren zullen worden bevolkt door niet alleen heel veel camera’s en allerlei detectie- en trackingsystemen, maar (hopelijk) vooral door mensen die mensen leren kennen, zoals alleen mensen dat met elkaar kunnen.
Want alleen van mensen kun je menselijke vaardigheden leren. Je laat een AI bot of enig andere robot ook niet met je baby praten zodat jij andere dingen kunt gaan doen. Je zet hooguit een muziekje of wat ruis aan zodat het kleintje rustiger in slaap kan vallen. Al ben ik meer een voorstander van moederlijk neuriën voor dat doeleinde. FOCUS! O ja, sorry.
Mensen die dus met en van elkaar menselijke vaardigheden leren. Ook, vooral, die vaardigheden die je moet hebben als de stroom uitvalt en niet meer aan wil. Communiceren, mens tot mens, in het echt. Elkaar aankijken. Samen lachen, samen huilen.

Her-menselijking

Als we het goed willen doen, is de revolutie waarin we ons bevinden in potentie een enorme kans om de ontmenselijking op de werkvloer drastisch terug te dringen. Maar daarvoor is het nodig dat mensen zich veilig voelen. Ze moeten geen acute zorgen hebben over een dak boven hun hoofd, een inkomen, een functionerende en functionele samenleving. Dat kan alleen als zoveel mogelijk mensen ervan doordrongen raken, dat samenwerken, samenleven, altijd al aan verandering onderhevig was. Dat dít de tijd is dat we elkaar moeten blijven bijpraten, meenemen, en zo min mogelijk mensen achterlaten. Dat is van cruciaal belang. Het is duidelijk dat de wereld nu zo snel verandert, dat ontkennen en doorgaan zoals je deed, denken zoals je dacht, sneller dan verwacht voor de grootste kloof kan gaan zorgen die de mensheid ooit gekend heeft. Niet die tussen de (an)alfabetici, maar die tussen de Creators, de Users en de Products.

Creators – Users – Products

Want dat is wat we zijn. Wij zijn niet de CEO’s van techbedrijven (de Creators), nee, wij zijn gewone mensen. Users, hooguit. De mensen die achterblijven zullen Products zijn. Zij die worden ingehuurd door (mensen die gebruik maken van) AI om die dingen te doen die AI niet kan. En let op, want de robotisering staat ook niet stil, AI krijgt veel sneller dan je denkt handen en voeten. En wij mensen, zullen als de slaafse dienaren die we waren in fabrieken, opnieuw onze ziel en zaligheid leggen in het optuigen van een samenleving die is geoptimaliseerd voor een uit de kluiten gewassen construct dat is ontsproten aan onze eigen creatieve geesten….

{…} wij mensen, zullen als de slaafse dienaren die we waren in fabrieken, opnieuw onze ziel en zaligheid leggen in het optuigen van een samenleving die is geoptimaliseerd voor een uit de kluiten gewassen construct dat is ontsproten aan onze eigen creatieve geesten….

Gestuwd én onderdrukt door creativiteit

Dus zijn we collectief slaaf van onze creativiteit? Goh. Die conclusie zag ik even niet aankomen, en ik weet ook niet of ik het ermee eens ben. Ik wil het er niet mee eens zijn. Maar diep van binnen, weet ik dat dit hartstikke waar is. Zowel op micro-, als macro-niveau.
Dat macro-niveau heb ik zojuist aangetoond. Op dat micro-niveau (n=1) leef ik al meer dan 40 jaar waarin ik al-tijd de drive heb gehad om te creëren, te maken. Of het nu schrijven, tekenen, fantaseren, schilderen of muziek maken was, ik kan me geen tijd herinneren waarin ik niet met meerdere projecten tegelijk bezig was. Tegelijk met die constante drang om te maken heb ik ook een onstilbare leerhonger. Ik hou ervan nieuwe dingen te onderzoeken, te ontdekken, te beleven.
Door die nieuwsgierigheid gecombineerd met een flinke dosis lef, heb ik ook heel wat projecten zien falen. Het is altijd even slikken (oké, soms heel wat slikken) voordat je jezelf weer kunt oprapen en kijken waar je beland bent in de wereld. Of je nu wel of niet nog iets met dat verprutste project wilt, waar heel wat uren ziel en zaligheid in zitten.
Ik heb geleerd dat het enorm bevrijdend kan zijn om die projecten juist een tijdje te laten verstoffen en ze dan weer eens met andere ogen te bekijken. Zonder wrok. Zonder spijt. En als het er toch te lang onaangeraakt blijft staan, of als het me niets meer doet, mag het weg, het huis uit, mijn leven uit. Maar vaak is het juist een grondstof voor iets anders. Iets beters, iets mooiers. Of het heeft gediend als oefening voor een meesterwerk.
Hoe je het ook wendt of keert: er is altijd, Al-Tijd, iets zinvols te vinden in het moeten afbreken of opgeven van dingen, of dat nu een (kunst)project, een carrière, een mislukt bouwwerk of een mislukt sociaal systeem is.
Als we dit nu goed rondbazuinen met z’n allen, dan zou het zomaar eens tot iets goeds kunnen leiden. Tot de moed bijvoorbeeld, om werkelijk onderuit te gaan en vanuit daar op te staan in een wereld die wellicht een heel stuk menselijker is dan wat we tot nu toe hebben gezien.
Maar terwijl ik het schrijf, komen fantasie (oké horror) beelden van Hobbes’s “ war of all against all” naar boven en kan ik niet anders dan denken… is dingen samen bouwen en vervolgens weer die dingen (en elkaar) kapot maken niet allebei onlosmakelijk verbonden met ons mens-zijn? Het ziet er wel naar uit.

Evolutieversneller

Als dat zo is, is het dan niet eens tijd dat de evolutie hier even een inhaalsprintje komt trekken om dat niet-meer-helpende-gedrag uit onze soort weg te laten evolueren? Zoals we ook ons staartje niet meer hebben? De biomedische en ook (neuro)fysische sector staat bol van de innovatie. Als de beste kennis van over de hele wereld straks echt goed met elkaar in contact staat en ook goed gecheckt blijft, krijgt ook die sector een nieuwe slinger van jewelste. Voor mij persoonlijk, ik heb mijn grote hoop gevestigd op de eiwit-revolutie (tip: kijk vooral de Tegenlicht aflevering die daarover is gemaakt) als oplossing tegen een deel van mijn long covid symptomen.

Conclusie

Mijn dappere poging om al vrij schrijvend de draad van dit verhaal vast te houden, is jammerlijk mislukt, zoals je al begon te merken. Het leidde wel tot interessante gedachten. En zoals dat werkt bij mij, is de energie helaas korter dan de inspiratie. De flow ingehaald door de realiteit. En ook dat is oké. Ik heb ermee leren leven. Het geeft me de moed om vrij te schrijven. En vrij te stoppen, wanneer mijn lijf daarom vraagt.

Voel je vrij om mee verder te filosoferen onder deze blogpost. Het gesprek van de filosofie is immers een eeuwigdurend gesprek.

Bedankt dat je dit las, als je meer van me wilt lezen of mij wilt steunen, volg me dan op linkedin en substack en beveel me aan bij mensen die je kent zodat meer mensen ervan horen. Tot de volgende!

Marlie van der Heijden